Biesbosch.nu

Magazine mei 2011


 

Terug naar inhoudsopgave

Mirakelse moeilijkheden
(Onderzoek Donkersloot)
Henk van de Graaf

In 2009 startte ik een onderzoek naar een opgedoken manuscriptkaart uit 1545. Om onderstaand 'mirakelse moeilijkheid' met betrekking tot het onderzoek te kunnen begrijpen is het zaak om eerst het artikel 'De Donkerslootse twisten' elders in dit magazine te lezen.

Tijdens het onderzoek naar het hoe en waarom van de kaart stuitte ik op een aantal problemen waar ik u graag deelgenoot van wil maken. Enerzijds wil ik u laten zien hoe historische onderzoek in zijn werk gaat en anderzijds hoop ik dat anderen mij weer op een spoor kunnen zetten.

Diepgaand historische onderzoek is vaak eenzaam werk. Ik zou graag zien dat er meer openheid en contact is tussen de mensen die bezig zijn met historische onderzoek. Het ontbreekt vaak aan vertrouwen en ik merk dat de oudere generatie vaak elkaars werk direct voorziet van negatieve commentaren in plaats van elkaar te ondersteunen. Met deze rubriek hoop ik iets op gang te brengen; meer uitwisseling van informatie tussen mensen die bezig zijn met de locale/regionale geschiedenis.
Historische publicatie, en dan met name de locale, is van niet onderschat belang. Het plaats de bewoners van het betreffende gebied in een historische perspectief en dat is in deze roerige tijden meer dan ooit nodig. 

Henk van de Graaf

Souburgh, Leidse kaart.

Souburgh, Gorkumse kaart.

Souburgh,  Dordracum Illustratum

De mirakelse moeilijkheid Souburgh
Op zowel de Gorkumse,- als de Leidse Donkerslootkaart staat het kasteel Souburgh (of de restanten ervan) aangegeven. Het kasteel lag vanaf de 13de eeuw aan het veenriviertje de Alblas nabij het dorp Alblasserdam. In het begin van de 15de eeuw is (tenminste een deel van) het kasteel verloren gegaan. Van het kasteel rest nu niets meer dan een slotgracht en het eilandje waarop het kasteel gestaan heeft. Onder de grond liggen nog zware fundamenten.

Tijdens het onderzoek vond ik in de beeldbank van het erfgoedcentrum Dordrecht een afbeelding met de tekst 'Out Souburg in Zuijthollant bij alblasserdam' (zie afb 1).

Afb. 1 Kasteel Souburg, Erfgoedcentrum Dordrecht, Dordracum Illustratum, inv. nr. 551_36201

Als we de afbeelding van de Gorkumse manuscriptkaart vergelijken met de Oost-Indische inkt tekening uit 1770 is de gelijkenis met de afbeelding van de Gorkumse kaart op (zie afb 2) op zijn minst opvallend. Tenminste een deel van het kasteel lijkt op de Gorkumse kaart nog overeind te staan.

Afb. 2 Uitsnede van de Gorkumse kaart met 'Subborch mit des nes'
'nes' is de naam van het naast het kasteel gelegen landje dat ermee 'in verbinding staat'.
Rechtsonder een mooie, vroege afbeelding van de Souburgsche molen.
Copyright Gemeente archief Gorinchem, inv. nr 92, foto's Geert Ouweneel (HVWA).

Er zijn een aantal mirakelse moeilijkheden rondom de afbeeldingen van het kasteel Souburgh op beide manuscriptkaarten;
1- op het dak van het linkerhuis staat iets wat op een kruis lijkt met op de rechterpoot wat onduidelijke krabbeltjes. Wat heeft de kaartmaker hier willen aangeven? Is het niets meer dan een slecht getekende schoorsteen, heeft er op het dak een 'afweerkruis' tegen slechte geesten gestaan of is het een duiventil voor duivenpost, een communicatiemiddel in die tijd?
2 - een andere verklaring lijkt vergezocht, maar in dit stadium sluit ik niets uit. Is het krabbeltje op de rechterpoot het cijfer 18?  Om dit toe te lichten zetten we het detail van het dak van kasteel Souburgh op de Gorkumse kaart naast die van de achtermuur van het kasteel op de Leidse kaart. Wat in eerste instantie op twee raamopeningen lijkt kan ook worden gezien als het cijfer 18.

Gorkumse kaart; staat er in het kruis, boven op het dak het nummer '18'? Zie ook de vreemde vertekening van het rechterdak. Is dit een aanwijzing voor het restant van de toren?

Leidse kaart; staat er in de achtergevel het nummer '18' of gaat het hier om raamopeningen.

3 - Nog een 'mirakels probleem'. Het dak van het rechterhuis op de Gorkumse kaart is wat vertekend weergegeven. Heeft de kaartmaker hier destijds de nog (deels) aanwezige toren aan willen geven?

4 - Als we goed kijken naar de afbeelding van Souburgh op de Leidse kaart (zie afb 3) zien we dat links naast de ronde toren een vreemd lijntje loopt tot aan de schoorsteen. Heeft de kaartmaker hier aan willen geven dat het om een rune gaat?

Afb. 3 Souburgh op de Leidse kaart. Links naast de ronde toren een vreemd krabbeltje.

Op deze Leidse kaart staat het kasteel afgebeeld met een ronde toren. Opgravingen tonen echter aan dat het kasteel vierkante torens had. Het gaat hier dus, net als bij de meeste andere afbeeldingen op deze kaart, om een fantasievoorstelling van het kasteel.

Tenslotte nog dit. Heeft de tekenaar van de Oost-Indische inkt tekening uit 1770 met daarop het kasteel weet gehad van de Gorkumse kaart uit 1545? Met andere woorden heeft de Gorkumse kaart model gestaan voor deze tekening en is het niet meer dan een deels op fantasie beruste reconstructie of had de tekenaar andere (verloren gegane) bronnen tot zijn beschikking? Warempel een paar mirakelse moeilijkheden dus. Wie het weet mag het (indien mogelijk onderbouwt met bewijslast) zeggen.
 

 

 

Terug naar inhoudsopgave

Niets uit deze pagina mag worden gepubliceerd zonder toestemming van de auteur(s).
Ongevraagd gebruik van andermans beeldmateriaal is strafbaar.
2011 Biesbosch.nu