Biesbosch.nu

Magazine februari 2012


 

Terug naar inhoudsopgave

Column
Van een onmetelijke saaiheid

   Henk van de Graaf
 

Wij onderzoekers en veellezers komen vaak in archieven en bibliotheken, nu daar wordt je niet altijd even vrolijk van.
Voor beide instanties geldt namelijk dat ze van een onmetelijke saaiheid zijn.
Archieven spannen de kroon; vol oude chagrijnen die al 50 jaar doodse stilte eisen in de leeszaal, wars als ze zijn van muti-tasking, nog uitgerust met pen en papier en zeer gevoelig voor een teveel aan achtergrondgeluiden; de doven daargelaten natuurlijk. Het meest gebezigde woord in de leeszaal is 'sssttt'.

Copyright Henk van de Graaf

  
Deze absolute stilte wordt meestal opgeŽist door fanatieke amateur onderzoekers die denken dat in stilte werken gelijk staat aan intellectuele arbeid op 'historicus niveau'. Het stikt er immers van selfmade historici die na het uitzoeken van de familiestamboom tot 1850, denken de rest ook wel te weten.

Als 'oudere jongere' kijk ik er met enige verwondering en verbazing naar deze generatie. Het valt me op dat ze bepaald niet blaakt van enthousiaste uitingen. Ze stralen een soort protestante bedeesdheid uit waar je stil van kan worden. Daarnaast is er een ernstig gebrek aan humor (je moet je grap meestal twee keer vertellen; of erger aan ze uitleggen).
Waar komt deze bedeesdheid vandaan? Is het de oorlog die ze als kind hebben meegemaakt en de daarin opgelopen trauma's, zijn het Indiegangers, Koreaveteranen, Vietnamstrijders, of is er verlate angst door de Cuba crisis, man op de maan, schrijnende armoede, grote gezinnen, stilte aan tafel, vroeg misbruik, veel slaag of de dominee op bezoek? Ik kom er maar niet achter.

Van de gebouwen en het interieur van de meeste archieven of bibliotheken wordt je ook niet vrolijk. Het houdt meestal het midden tussen een klaslokaal uit de jaren 50 en een sportkantine uit de hoofdklasse B. Vaak zijn ze
zonder voorzieningen, op een oude aftandse koffieautomaat na die schenkt op het niveau van vooroorlogse surrogaat met een schepje buisman.
Om de een of andere reden zijn de kleurstellingen van het interieur aangepast aan de documenten die er opgeslagen liggen; vaalbruin, sober en somber en van een 'doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg' mentaliteit waar Calvijn 'ja' bij geknikt zou hebben. Nee in een archief of een bibliotheek wil je eigenlijk niet komen, maar als onderzoeker ontkomt je er niet aan.


Kan het ook anders?

Waarom niet de boel opkalefateren, vrolijke kleuren, grote digitale schermen, kleurige posters, planten, veel licht en ja, gewoon koffie meenemen en gezellig onder mekaar opdrinken in de open koffiehoek van de leeszaal.
Van stilte is geen sprake meer. Men kan en mag converseren, hardop praten, overleggen met  medeonderzoekers en met de deskundige archiefmedewerker. Niet die suffe baliemedewerker die eigenlijk met zijn eigen onderzoek bezig is en helpen lastig vindt maar ťťn die als vrijwilliger op bepaalde dagen zich tussen de onderzoekers begeeft, vraagt waar ze mee bezig zijn, helpt waar hij kan en er ook nog een beetje de sfeer inhoudt.
Misschien dat die selfmade historici dan een beetje los komen en contact gaan zoeken met elkaar in plaats van als kleine individuele 'weeteilandjes' eenzaam rond te dolen in de onafzienbare archieven van dit land, hun onderzoek afschermend, bang dat een ander ermee vandoor gaat.
Er is maar weinig besef dat je van anderen meer leert dan je ooit in je eentje kan ontdekken.

Maar wat doen we dan met die fanatieke, oude chagrijnen? Voor hen maken we een apart stiltekamertje waar het zelfs verboden is om 'sssttt' te zeggen, kunnen ze in alle rust tussen  vaalbruin pasteltinten, met ballpoint en kladblok transcriberen tot ze een ons wegen.

De onmetelijke saaiheid in bibliotheek of archief ligt niet in het onderwerp; het uitvoeren van (historisch) onderzoek, maar in de mensen die ze bedrijven en in de wijze waarop de instellingen ze faciliteren.

Wordt het langzaamaan niet tijd voor een aanval op de onmetelijke saaiheid, een revolutie van historische omvang in onze oudheidkundige en bibliothecair instituties?

 

Henk van de Graaf

Papendrecht, januari 2012
 

Reageer op dit artikel
Tekst en foto
© Henk van de Graaf

Terug naar inhoudsopgave

Niets uit deze pagina mag worden gepubliceerd zonder toestemming van de auteur(s).
Ongevraagd gebruik van andermans beeldmateriaal is strafbaar.
2012 © Biesbosch.nu